A. I. Herzen ve İngiltere: "Özgür Rus Tribünü" Thames Nehri kıyılarında

Giriş: "Londra — tek yer"

Devrimci demokrat, filozof ve yayıncı Aleksandr Ivanoviç Herzen (1812-1870) için İngiltere sadece bir sürgün ülkesi değil, 12 yıl (1852-1864) yaşadığı, hayatının en verimli dönemi olan benzersiz bir tarihsel ve entelektüel laboratuvar oldu. İngiltere'ye karşı tutumu derin bir ikilem içeriyordu: Hem nefret ettiği burjuva dünyasının kalesi, hem de kıta Avrupası'nda mümkün olmayan ifade özgürlüğünü sağlayan bir sığınaktı. İngiltere, Rusya'ya seslendiği fiziksel ve sembolik bir yer haline geldi ve böylece "Özgür Rus Basını" fenomenini yarattı.

İngiltere: "politik gemi" ve sığınak

1848-1849 devrimlerinin Avrupa'da yenilgiye uğramasının ardından, hayal kırıklığına uğramış ve zulme uğrayan Herzen siyasi bir çıkmazda kaldı. İngiltere, sığınma hakkı yasası ve sansürün olmamasıyla onun kurtuluşu oldu.

Örnek olay: İngiliz hükümeti, tüm muhafazakarlığına rağmen, diplomatik baskılara rağmen Herzen'i Rus yetkililere teslim etmeyi reddetti. Bu, daha önce karbonariler veya Leh isyan katılımcılarına sağlanan siyasi sürgün sığınma geleneğine uygundu.

Önemi: Bu güvenlik, onun sonraki tüm faaliyetlerinin temelini oluşturdu. Bir mektubunda şöyle yazıyordu: "Londra, günümüzde yaşanabilecek tek yerdir... burada konuşma özgürlüğü var ve kimse buna dikkat etmiyor."

"Tezgahçı dünyası" eleştirisi: Herzen İngiliz toplumunun analisti

Herzen İngiltere'ye keskin bir sosyal düşünür olarak yaklaştı. Mektuplarında ve denemelerinde (daha sonra "Geçmiş ve Düşünceler" kitabında toplandı) değerlendirmeleri acımasızdı.

Mülkiyet fetişizmi ve "küçük burjuvalık": İngilizlerde, özellikle orta sınıfta, küresel ölçekte "küçük burjuvalığın" (philistinism) zaferini gördü. İngiltere onun için faydacı hesap, konfor kültü ve kutsal özel mülkiyetin hüküm sürdüğü bir krallıktı; bu da yüksek idealizmi ve ruhsal coşkuyu öldürüyordu.

İkiyüzlülük ve riyakar ahlak (cant): Herzen, çıkarcı menfaatlerin örtüsü olan resmi, sahte ahlakı acımasızca eleştirdi. Dış görünüşte saygınlık ile sosyal kayıtsızlık arasındaki uyumsuzluk onu rahatsız etti.

Sosyal kontrastlar: Zenginlik ve yoksulluk arasındaki korkunç uçurumu gözlemledi, Londra'nın gecekondu bölgelerini Engels'in "İngiltere'deki İşçi Sınıfının Durumu" kitabındaki kadar canlı anlattı. İngiliz siyasi özgürlüğü, Herzen'e göre, sadece mülk sahibi sınıfların ayrıcalığıydı.

Eleştirisine örnek: İngiliz özgürlüğünün simgesi olarak Hyde Park'ı, konuşmacıların toplanabildiği bir yer olarak tanımlarken hemen ardından bu özgürlüğün sosyal düzenin temellerine dokunmayan bir dekorasyon olduğunu ekledi. İngiliz anayasasını "özgürlük içinde özgür olmama" olarak nitelendirdi.

İngiltere: "Rus sesi" için platform — Özgür Rus Matbaası

Herzen, dünyada başka hiçbir yerde mümkün olmayan ana projesini Londra'da gerçekleştirdi.

Özgür Rus Matbaası'nın kuruluşu (1853): Rusya ile Avrupa arasında tam bir bilgi boşluğu olan koşullarda, sansürsüz doğrudan iletişim kanalı yarattı. İlk yayınlar "Yuriev Günü! Yuriev Günü!" bildirisi ve "Kutup Yıldızı" derlemesi (Dekabrist Ryleev'in almanak canlanması) oldu.

"Çan" (1857-1867): En ünlü yayın. Başlangıçta ayda bir, sonra daha sık çıkan bu gazete uluslararası bir sansasyon oldu. Gizlice Rusya'ya sokuldu ve öğrencilerden memurlara, II. Aleksandr ve yüksek rütbeli yetkililere kadar herkes tarafından okundu; yerel yolsuzluklar hakkında bilgi verdi.

İngiltere'nin rolü: İngiliz yasaları matbaanın kapatılmasını engelledi. İngiliz posta servisi ve gelişmiş iletişim sistemi, kıta Avrupası ile bağlantı kurulmasına ve baskıların Rusya'ya kaçak yollarla gönderilmesine olanak sağladı. Londra bu faaliyet için ideal bir merkezdi.

İlginç gerçek: "Çan" editörlüğü ve Herzen'in Londra'nın Paddington bölgesindeki Rod Avenue, 92 (2) numaralı dairesi Rus ve Avrupa radikallerinin hac mekânı oldu. Karl Marx, Giuseppe Mazzini, Fransız sosyalistler burada bulunuyordu. Londra'daki ev, yurtdışındaki Rus devrimci düşüncesinin "karargahı"nın öncüsü oldu.

İngiliz yaşamının Herzen'in fikirlerine etkisi: "Rus sosyalizmi" ve Batı eleştirisi

İngiltere'de yaşam, sadece Herzen'e araçlar sağlamakla kalmadı, fikirlerinin içeriğini de etkiledi.

"Batı" yoluna yönelik hayal kırıklığının derinleşmesi: İngiliz burjuva toplumunu gözlemleyerek, parlamenterlik ve kapitalizmle Batı'nın gelişim yolunun Rusya için çıkmaz olduğunu kesin olarak anladı. Ünlü ifadesi "Bu tarafta da, öte tarafta da — saçmalık!" ifadesi, Manş Denizi'nin iki tarafı olan gerici, durağan Rusya ile ruhsuz, küçük burjuva Avrupa'sına işaret ediyordu.

"Rus sosyalizmi": Bu hayal kırıklığı onu, proletarya ve sınıf mücadelesine dayanmayan (Marx gibi) ama Rus köylü topluluğuna (mir) dayanan "Rus sosyalizmi" teorisini geliştirmeye itti. İngiliz deneyimi onun için karşı model oldu; bundan uzaklaşarak Rusya'nın kapitalist olmayan ütopyasını inşa etti.

İngiliz ampirizmi vs. Alman idealizmi: Kendisi Hegelci olan Herzen, İngiltere'de İngiliz düşüncesinin pragmatizmini ve ampirizmini takdir etti. Bu, onu gerçekçi şüphecilik ve soyut, hayattan kopuk doktrinleri reddetme konumunda güçlendirdi (bunu daha sonra Çernışevski'yi de eleştirirken kullandı).

Travma ve yalnızlık: "özgürlükten kaynaklanan acı"

İngiltere'nin verdiği özgürlük, paradoksal olarak Herzen için derin bir kişisel krize dönüştü. Kendini çölde yalnız bir ses gibi hissediyordu. Eski Avrupa onu anlamıyor, Rusya'da ise "düşman ülkeden" (özellikle Kırım Savaşı'nın başlamasından sonra) gelen sesi karışık duygular uyandırıyordu. Ünlü makalesi "Vixerunt!" ("Onlar bitti!") her şeyi özgürce söyleyebilen ama istediği şekilde duyulamayan bir insanın umutsuzluk çığlığıydı.

Sonuç: Londra, Rus özgür düşüncesinin "Cape Canaveral"ı

Herzen için İngiltere körü körüne hayranlık duyulan bir nesne değil (İngiliz hayranları gibi), karmaşık ve çelişkili bir tarihsel eylem aracıydı. Ona üç temel kaynak sağladı:

Fiziksel güvenlik (sığınma hakkı).

Eşi benzeri görülmemiş yayıncılık projesi için teknolojik ve yasal olanak.

Batı kapitalizmi eleştirisi ve "Rus sosyalizmi" teorisinin son şeklini vermek için somut sosyal malzeme.

Herzen, Londra'yı "Çan"ın lansmanı için başlangıç noktası olarak kullandı — tarihteki ilk düzenli sansürsüz Rus medyası, on yıl boyunca düşünen tüm Rusya'nın vicdanı ve tribünü oldu. İngiltere ile ilişkisi, yabancı bir ortamı tamamen ulusal amaçlar için verimli kullanma hikayesidir. Bulunduğu ülkeyi derinlemesine eleştirirken bile, onu memleketine hizmet eden bir alan haline getirebileceğini, "burjuvazinin kalesini" özgür Rus sözünün kalesine dönüştürebileceğini kanıtladı. İşte Londra destanının benzersizliği ve büyüklüğü budur.

Permanent link to this publication: