XXI yüzyılda Dietrich Bonhoeffer'in fikirlerinin önemi: "Büyüyen dünya" için teoloji

Giriş: Bonhoeffer, postseküler çağ düşünürü olarak

Dietrich Bonhoeffer (1906–1945) - Alman Lüteran papazı, teolog ve Nazi karşıtı komployun üyesi, savaşın son haftalarında idam edilen. Onun, hapishane mektupları ve notlarında formüle edilen fikirleri, totalitarizme karşı direnişin ötesine geçiyor. Bonhoeffer, XX. yüzyılın önemli zorluklarını öngördü: kurumsal dinin krizi, "Tanrısız dünya"da etik arayışları, teknolojik ilerlemenin zorlukları ve küresel tehditler altında sorumluluklu eylem gerekliliği. Onun "Dinensiz Hristiyanlık", "Ucuza satılan ve pahalı lütfen", "Erişkinliğe ulaşmış dünya" konusundaki düşünceleri bugün hala şaşırtıcı bir keskinlikle dinleniyor.

1. "Dinensiz Hristiyanlık" ve geleneksel kurumların krizi

Bonhoeffer, Avrupa'nın sekularizasyonunu gözlemleyerek radikal bir sonuca vardı: "Din" olarak tanımlanan ve insanların ihtiyaçlarını (Tanrıya olan ihtiyacı da dahil) karşılayan toplumsal bir sistem çağı sona erdi. O, "Erişkinliğe ulaşmış dünya" hakkında yazdı ve bu dünya artık Tanrı hipotezine dünyayı açıklamak için ihtiyaç duymuyor.

Önemi: Bugün sadece kiliselerden ayrılma değil, her türlü hiyerarşik kuruma, dini kurumlara dahil, güven krizi gözlemleniyor. Bonhoeffer, Hristiyanlığın ruhunu rитуallardan ve dogmatiklerden değil, İsa'nın örneğiyle "diğer için var olmaktan" aramak öneriyor. Bu, formel çerçevelerin dışında, ahlaki arayışlara, konfeksiyonun yerine dayalı dayanışma ve hizmete dayalı etiğe, cemaat üyeliğine dayalı arayışlara benzer. Onun fikirleri, "Dinli değil, ruhani" neslin birçok üyesine yakın.

Örnek: Modern gönüllü ve hayırsever hareketler (örneğin, Doktorlar Sınırda veya çevre aktivistleri),其中动机通常是世俗的，但具有深刻的道德性，可以通过Bonhoeffer'in "dinli olmayan Hristiyanlık" perspektifinden değerlendirilebilir - burada inanç, imanda değil, eylemdedir.

2. "Ucuza satılan" ve "pahalı" lütfen: Konformizme karşı ve sorumluluk lehine

Bonhoeffer'in erken çalışması "Öğrenim Bedeli"nde, "Ucuza satılan lütfen" - affetme, ancak kurtulma olmadan, kefen alma, kurtulma olmadan, kurtulma olmadan, kurtulma olmadan - olarak sert bir şekilde eleştirdi. Bu, kilisenin dünyaya (Nazi rejimi de dahil) sessiz kalmasını haklı çıkarmak için verilen bir lütfen. Onun karşısında, Tanrı'ya takip etme çağrısı, bu takip, belirli, zorlu kararlar, kişisel sorumluluk ve bedel ödemeye hazır olma gerektiren "pahalı lütfen" olarak yer aldı.

Önemi: Tüketim, konformizm ve "cancel kültürü" (cancel kültürü) çağında "Ucuza satılan lütfen" kavramı yeni formlarda kendini buluyor. Bu, sosyal medyada "iyi niyetli etik" (hastalık etikçiliği) olarak bilinen, gerçek eylemlerden yoksun hashtag aktivizmi, göstermelik hayırseverlik yoluyla satın alınan bağış, dini veya ideolojik fanatizm, hoşgörüsüzlüğü haklı çıkarır. Bonhoeffer'in "Pahalı lütfen" kavramı, kişisel, devredilemeyen sorumluluklara, itibarı, kariyeri veya hatta hayatı maliyetine olan eylemlere çağrıdır (örneğin, Rusya'daki savaş karşıtı aktivistler veya otokratik ülkelerdeki insan hakları savunucuları).

3. "Sınır durumunda" sorumluluk etiği

Hitler'e karşı komploya katılım, Bonhoeffer'i çetin bir ahlaki ikileme koydu: Milyonlarca insanın kurtarılması için "ölme" emrini ihlal etmek. Onun "Ahlak"ında, extrema durumlar altında Tanrı'ya karşı sorumluluk, suçu üstlenmeye ve daha yüksek bir iyilik için ciddi bir suç işlemeye hazır olma gerekliliği hakkında düşündü. Bu, kötülüğün bir mazereti değil, bir seçim bunalımıdır.

Önemi: XXI yüzyılda "sınır durumları" neredeyse rutin hale geldi. Pandemi sırasında solunum cihazlarının yetersizliği nedeniyle kurtarılması gerekenlerin seçimi yaparken doktorlar; savaş suçlarını önlemek için emri ihlal eden askerler; Julian Assange veya Edward Snowden gibi "bilgi kaçıranlar", kamusal çıkar için gizlilik yasalarını ihlal eder; tüm bu kişiler Bonhoeffer'in ikilemiyle karşılaşıyor. Onun düşüncesi, hazır bir cevap değil, karar alma yöntemidir: "Suçsuz kalmamanın" imkansızlığını anlamak, sonuçların yükünü taşımaya hazır olmak ve sürekli olarak Tanrı/ vicdan önünde sorumluluk almak.

4. "Arcanum" ve "Tanrı olmadan" yaşamak

Bonhoeffer, hapishane mektuplarında "etsi deus non daretur" ("Tanrı olmadan") yaşamak gerekliliğini yazıyor. Bu, bilgi eksikliklerinde "zaten" veya başarının garantörü olarak kullanılmayan Tanrıyı kullanma çağrısı değil. Hristiyanın Tanrısı, dünyada zayıf ve güçsüz olan, kurtulma çemberinde insanın kaderini paylaşan "acı çeken Tanrı". Bu nedenle, gerçek inançın "arcanum" (gizli) olacağı, gizli olarak uygulanacağı, gösterilmeyeceği fikri ortaya çıkıyor.

Önemi: Popülizm çağında, dini retorik sık sık iktidarı ve şiddeti haklı çıkarmak için kullanılıyor. "Gizli", kamusal olmayan, mütevazı inanç çağrısı, bir antidot olarak ortaya çıkıyor. "Acı çeken Tanrı" fikri, adaletsizlik, eşitsizlik ve acı dolu bir dünyada yankılanıyor, acı çekenlerle dayanışma sunuyor, acıları açıklama yerine. "Tanrı olmadan" yaşamak, dinleyenin "voley boz" olarak yüklediği, "voley boz" olarak yüklediği sorumluluk çağrısıdır.

İlginç bir gerçek: Bonhoeffer, teknolojinin insanlığı etkisi hakkında ilk olarak düşünenlerden biri oldu. Hapishanede, radyo ve basının iletişim doğasını değiştirdiğini, onu tek yönlü ve yüzeysel hale getirdiğini düşündü ve teknik ilerlemenin ruhsal olgunlukla dengelenmemesi durumunda "insanlığın kendini imha etme" tehlikesi hakkında uyardı. Bu, dijital çağın zorlukları, sosyal medya ve yapay zekanın doğrudan bir öngörüsüdür.

Sonuç: Cesaret ve konkretite çağrısı

Bonhoeffer'in fikirleri, kolay cevaplar vermediği için değil, zorlayıcı, acı verici sorular sorduğu için önemlidir: XX. yüzyılın "büyüyen", seküler dünyada nasıl bir Hristiyan (veya sadece etik bir insan) olabilir?

Gerçek etiği, "ucuz" ve konformist sentezlerden nasıl ayırt edebiliriz?

Bütün eylem seçenekleri kötülük taşıdığında nasıl sorumluluklu bir şekilde hareket edebiliriz?

İnanç, iktidarı veya rahatlatıcı bir hayal olarak kullanmadan nasıl koruyabiliriz?

Bonhoeffer, abstrakt ideolojilere karşı "konkret eylem cesaretine", ezilen ve acı çekenlerle dayanışmaya, dünyayı gerçekçi bir şekilde kabul etmeye ve inançlarına kişisel bir bedel ödemeye hazır olmaya çağırıyor. Küresel krizler, belirsiz doğrular ve genel şüphe çağında, papaz, komplo üyesi ve aziz olan sesi, en sert ve gerekli bir çağrı olarak, büyüme, sorumluluk ve acı içinde zorlanmış umuda olan bir çağrıdır.

Permanent link to this publication: