10 Haziran 2026. Kölн. Bombardırmalar ve yıkıntılara tanık olan, ancak isimlerini asla unutmayan bir şehir. Bu gün ve bir sonraki gün, 11 Haziran'da, Kölner kaldırımlara 65 yeni bronz taş yerleştirildi. Engel taşları. Şehrin tarihinde 3000'inci taş. İki gün süren tören, sadece bir formalite olmaktan çıkıp, vatandaşlık cesareti ve aile anıları eylemine dönüştü.

Engel taşları nedir

Engel taşları (Stolpersteine), nazizm kurbanlarının yaşadığı evlerin önüne yerleştirilen 10x10 santimetrelik bronz parke taşlarıdır. Proje başlatıcısı Alman sanatçı Günther Demnig'dir. 1992 yılından beri Avrupa'nın dört bir yanına 100 binden fazla taş yerleştirmiştir. Her taşta isim, doğum tarihi, göç tarih ve ölüm yeri yazılmıştır. İdea: Sokağa çıkıyorsun, eğiliyorsun (engel), okuyorsun. Anımsıyorsun. Unutturmayı bırak.

Kölner'in 3000'inci taşı

11 Haziran 2026'da, Rubensstraße 25-27 adresinde Kölner'in 3000'inci taşı yerleştirildi. Taş, Hanah Gürnbaum'a adanmıştır. Hanah, bir Yahudi'di ve 1942 yılında göçe gönderildi, kampta öldü. Hanah'ın arşivlerden bulunmuş akrabaları, İsrail ve ABD'den törene geldi. Taşı kaldırıma yerleştirirken ağladılar. 80 yaşına yaklaşmış Günther Demnig, kendisi de törende hazır bulundu ve parke taşlarını yerleştirmeye yardımcı oldu.

Fischelnher Straße'deki iki aile

10 Haziran'da Fischelnher Straße 58 adresinde Noigarten ailesi için bir tören yapıldı. Kurt Noigarten, eşi Greta ve iki çocuğu. Hepsi Osвенциme götürüldü ve öldürüldü. Evde yaşayan komşular, çiçeklerle çıktı. Onlar şöyle dedi: «Bilmiyorduk, ancak şimdi unutmayacağız». Diğer bir sokakta, Kalschöhrer Weg 29'da, Otton Richter için taşlar yerleştirildi. Otton, 1944 yılında «devlet isyanına teşebbüs» suçundan idam edildi. Otton komünistti. 20 yaşındaki torunu Almanca ve İbranice bir şarkı okudu.

Spichern Straße'deki baba ve kız

10 Haziran sabahı 9:05'te Spichern Straße 8 ve 10 adresinde Josef Rosenbaum ve kızı Erna Marta Dahl için taşlar yerleştirildi. Josef tüccar ve Kölner Alp Kulübü üyesiydi. 1935 yılında kulüpten ihraç edildi. Kızı Erna, bir «arye» ile evliydi, ancak bu onları kurtaramadı. Onlar Riga'ya göçe gönderildi ve burada öldüler. Alp Kulübü, özür dilemek için bir heyet gönderdi. Onlar taşlara edelweys koydular.

Taşların yerleştirme teknikleri ve sembolizmi

Her taş el işçiliği ile yapılır. Öncelikle kuzey, bronz üzerinde harfleri çıkarır, sonra işçiler kaldırım parke taşını çıkarır, taşın beton sıvısına yerleştirir. Tüm bu iş 15 dakika sürer. Törenlerde genellikle: Hüriston Demnig veya yardımcıları, şehir temsilcileri, öğrenciler, komşular, akrabalar (bulunursa) bulunur. Taş, evin kapısının önüne yerleştirilir. Sembolik: Üzerine basıyorsun, ancak en önemlisi eğiliyorsun. Anımsama çaba gerektirir.

Kölner'in taşları: proje tarihi

Kölner'in ilk taşı 2003 yılında yerleştirildi. O zamandan beri şehir, Almanya'da Stolpersteine sayısında lider konumunda. Bu, nazizm dönemi belgelerinin belgeleme müzesi (NS-DOK) tarafından koordine edilen kurban arayışları ve akrabalarla iletişimler sayesinde sağlandı. 2026 yılında müze 30. yıldönümünü kutladı. Müze müdürü Werner Jung, törende şöyle dedi: «Her taş bir insan, değil bir rakam».

Taşların karşıtları

Kölner'de herkes projeyi desteklemiyor. Bazı mülk sahipleri taşların kaldırıma yerleştirilmesini reddediyor, bunu «ahiret kirliliği» olarak görüyorlar. Ayrıca eleştiriler de var: taşların zeminde olmaması gerektiği, zeminde olduğunda üzerine basıldığı için. Demnig, «Geçmişi yürüyorsun, ancak onu dökmeyeceksin» diyor. 2026 yılında birkaç protesto oldu, ancak törenler sorunsuz geçti.

Eğitim değerleri

Birçok törende öğrenciler bulunur. Onlara kurbanların biyografileri olan broşürler dağıtılır. Öğretmenler daha sonra bu konuyu tarih derslerinde tartışır. Engel taşları sadece anıtlar değil, «sokak dersleri». Her yıl Kölner'de öğrenci gönüllüleri taşları kir ve oksitlerden temizler. Bu da bir ritüeldir.

10 ve 11 Haziran 2026'da Kölner, anıtsal listesine 65 yeni isim ekledi. Binlerce insan bu taşların üzerinde yürüdü, fark etmedi. Ancak durup eğilen, okuyanlar unuttu. Taşların yerleştirilme töreni bir vaad. Unutmamak için bir vaad. Taşlar olduğu sürece, unutmayacağımız bir hatırlatma: «Bir daha asla».

Permanent link to this publication: