K.S. Lewis hakkında güldürme ve mizah: sevinç teolojisi, güldürmenin hiyerarşisi ve alçakgönüllülük eleştirisi

Giriş: Güldürme, apologetik aracı ve cennetin yansıması olarak

Çoğu Hristiyan ahlakçılarının güldürmeye karşı şüpheyle yaklaştığına karşı, Clive Staples Lewis (1898–1963), güldürme ve güldürmeyi insan doğasının temel unsurları olarak, Yaratıcı tarafından verilen ve dinî düşünceye güçlü bir araç olarak görmüştür. Onun eserlerinde, makaleler, mektuplar ve edebî eserlerde dağılmış görüşleri, edebî eleştiri, etik ve Hristiyan apolojetiği bir araya getiren tutarlı bir sistemdir. Lewis için güldürme, sadece bir retorik yöntem değil, transcedental Sevinç (Joy) kavramının bir kanıtıydı.

Teolojik temeller: Güldürme, bir hediye ve Tanrı'nın doğasının bir yansıması olarak

Lewis, G.K. Chesterton'un geleneğine uyarak, Tanrı'yı karanlık ve tarafsız bir varlık olarak gören bir tasavvuru reddetti. «Mucize» adlı çalışmasında, «sevinç, evrenin ciddi bir işidir» der. Gerçek, alçakgönüllü güldürme için onun için, beklenmedik uygunluğa verilen spontane bir yanıt, bожествenin uyumu olan bir mikrokosmdir. Bu anlamda, gülmek yeteneği insanı Tanrı ile birleştirir. «Balamut'un Mektupları» adlı eserinde, şeytan, Tanrı'nın insanlara «korkunç bir güldürme eğilimi» koyduğunu belirtir. Güldürme, şeytan için savunmasızdır, çünkü onu taklit etmek ve kötü niyetli bir isteme hizmet etmek neredeyse imkansızdır - o, bir parça gibi spontane yanar.

Lewis, "Sevinç" olarak ruhsal bir özlem ve "Eğlence" olarak basit, dünyevî bir reaksiyon olarak "Sevinç" (Joy) ve "Eğlence" (Fun) arasındaki farkı çiziyordu. Gerçek güldürme, bunlar arasında bir köprü oluşturabilme yeteneğine sahiptir, bir parça eğlence, yüksek Sevinç'ten hatırlatma.

Üç seviyeli güldürme hiyerarşisi: Sevinç'ten alçakgönüllülüğe

Lewis, eserlerindeki çalışmalarıyla yeniden inşa edilebilen net bir etik ve estetik güldürme hiyerarşisi çiziyordu.

En üst seviye: "Sevinçli Eğlence" (Joyous Fun).
Bu, şaşkınlık, oyun, masumiyet ve varoluşun aşırılığı hissi üzerine kurulu bir güldürmedir. Lewis için bu, Şekspir'in "Kral Lir"ında şakacı, paradoksu ve absürd yoluyla doğruyu söyleyen veya şakalı ve mucizevi birleştirilen masallardır. Kendi eserlerinde, "Aslan, Büyücü ve Paltalı Kıyafetli" adlı eserinde, yılanların masasında yemek yeme sahnelerinde, güldürme ısı, topluluk ve kurtuluşun önceden hazırlanması parçası haline gelir.

Orta seviye: Satira ve alay (Satire and Derision).
Bu güldürme gerekli, ancak tehlikelidir. "Üç Yöntemle Çocuklara Yazmak" adlı makalesinde, iyi bir çocuk kitabının yetişkinlere de hitap etmesi gerektiğini ve bu konudaki anahtarlardan biri olan ironinin oluşturduğu ikinci planı yazmaktadır. Kendi satiraları "Balamut'un Mektupları" veya kosmik üçlem (özellikle "En Kötü Güç")'te modernliğin hatalarını - zeki insanların kibirinden maddi teknokratizme kadar - eleştirir. Ancak Lewis, bu tür güldürmenin tehlikesi hakkında uyarıyor: bu güldürme kolayca cinizme dönüşebilir ve alçakgönüllülüğü zehirleyebilir. Alay, sadece gerçekten suçlu olanlara yönelikse haklıdır.

En alt, kötü seviye: Alçakgönüllülük (Flippancy).
Bu, Lewis'in güldürme alanındaki baş düşmanıdır. Alçakgönüllülük (onun terimleriyle "flikşantlık"), masum bir alay değil, her şeye gülmek alışkanlığıdır. Balamut, öğrencisine, "Alçakgönüllülük, Tanrı'dan en iyi koruma... O, kesinlikle ölümcül bir zehir üretmez, ancak onu tüm önemli konulara karşı hafif bir tiksintiye tutar" der. Alçakgönüllü bir insan, kutsal şeylere gülmek, eleştiri değil, zekanın alakasızlığı ve ciddiyetten korku yüzünden. Bu, ruhun transcedental'a doğru yolunu kesen bir güldürmedir.

Karşılaştırmalı analiz: Lewis vs. Bergson ve Freud

Henri Bergsone karşı: Fransız filozof, güldürmeyi öncelikle "sosyal düzeltme mekanizması" olarak görmüştür, mekaniklik ve esnekliğe karşı ceza verir. Lewis, satiranın sosyal fonksiyonunu kabul eder, ancak gerçek güldürmenin çekirdeği, düzeltmek değil, sevinçli şaşkınlık, çocukluk sevincine daha yakın olan bir toplumsal kınamaya yakındır.

Sigmund Freud'a karşı: Freud için güldürme, sublimasyon, yasaklı saldırganlık veya seksüel enerjinin ("zeka ve bilinçaltı ile ilişkisi") bir dışa vurma şeklidir. Lewis, bu indirgemeciliği reddeder. Onun sistemine göre, alçakgönüllü bir anekdotun üzerinde gülmek - aslında en düşük, alçakgönüllü bir güldürme formudur, yüksek formlar güldürme, aşağıdakileri "serbest bırakmaz", aksine yükseltir. Güldürme, Lewis için korku veya arzunun maskesi değil, bağımsız bir ruhsal gerçekliktir.

Lewis'in güldürmenin pratik fonksiyonu: rahatlama ve alçakgönüllülük

Lewis, güldürmeyi idolatrya ve kendine aşkın bir araç olarak değerlendirdi. Kendi kendine gülmek yeteneğinin ruhsal sağlığın bir işareti olduğunu düşündü. "Basit Hristiyanlık" adlı eserinde, şeytan'ın ciddi bir varlık olduğunu ve güldürme hissinin yok olduğunu, ancak kutsal olanların dolu dolu dolu olduğunu belirtti. Güldürme, alçakgönüllülüklendirir, gerginliği azaltır, sorunu farklı bir ışıkta görmeyi sağlar. "Yüzleşmeden Önce" adlı romanda (Aphrodite vePsyche efsanesinin yeniden anlatımı), Kraliçe Psyche, ebedi aşkı bulmak için değil, alçakgönüllülük ve kabul etme yoluyla, yaşlı nananın yumuşak ve akıllı güldürmesi sayesinde bulur.

İlginç bir gerçek: Lewis, yaşamında kendineironi ustasıydı. Amerikalı hayranı Joy Davidman (gelecekteki karısı) ile mektuplaşırken, onun karmaşık teolojik sorularına hafif ve alaycı bir şekilde yanıt vererek, güvenilir bir sohbet atmosferi yaratırdı.

Sonuç: Güldürme, diğer dünyanın bir kanıtı olarak

K.S. Lewis için gerçek güldürme, sadece bir psikolojik reaksiyon değil, teolojik bir fenomendir. İnsanın bu dünyadan daha büyük bir şey için yaratıldığının kanıtı olarak hizmet eder: beklenmedik bir şakadan kaynaklanan spontan sevinç, "uygunsuzluğun uygunluğu" hissi - Lewis için, bu, insanın dünyevî varlıktan öteki dünyada bekleyen mükemmel Sevinç'in bir yankısıdır. Onun güldürme hiyerarşisi (sevinçli, satirik ve alçakgönüllüğe kadar) aslında bireysel ve toplumsal ruhsal sağlığın bir ölçeğidir. Bu sistemde en tehlikeli düşman, gülmeyen değil, her şeye gülen kişidir, çünkü bu tür güldürme yükseltmez, aksine ruhun kutsalına yanıt vermesini yok eder. Bu nedenle, Lewis'in güldürme analizi, edebî yetenek, felsefi derinlik ve Hristiyan antropolojisinin bir sentezi olarak, güldürmenin Tanrı'nın en yüksek, sonsuz Sevinç kaynağı olduğunu savunan benzersiz bir argümandır.

Permanent link to this publication: